મિત્રો, આજે અખાત્રીજના પરમ પવિત્ર દિવસે આપણે અખાત્રીજની વ્રત કથા જાણીશું. તો આપ સૌને આ લેખ અંત સુધી વાંચવા વિનંતી. અખાત્રીજને આપણે અક્ષય તૃતીયા પણ કહીએ છીએ. આ દિવસે કરવામાં આવેલા શુભ કાર્યોનું અક્ષય ફળ મળે છે. તો આવો વધુ સમય ન બગાડતા વ્રત કથા શરુ કરીએ.
ભગવાન શ્રી કૃષ્ણ ધર્મરાજ યુધિષ્ઠિરને કહે છે, “હે યુધિષ્ઠિર! પ્રાચીન સમયમાં મહોદય નામનો એક વૈશ્ય હતો. મહોદય ખૂબ જ સત્યવાદી, મૃદુભાષી, નિર્મળ અને દેવતાઓ અને બ્રાહ્મણોની પૂજા કરવાવાળો હતો. તેને વિવિધ પ્રકારના પવિત્ર આખ્યાનો સાંભળવા ખૂબ પ્રિય હતા. જ્યારે પણ તેને પોતાના રોજિંદા કામકાજમાંથી થોડો પણ સમય મળતો, તો તે સત્સંગ વગેરે સાંભળવા પહોંચી જતો. તે જ્યારે અન્ય કાર્યોમાં વિચલિત હોય, ત્યારે પણ તેનું મન હંમેશા શાસ્ત્રોના ચિંતનમાં લીન રહેતું.
એક દિવસ, રસ્તામાં તેણે કેટલાક ઋષિઓને રોહિણી નક્ષત્રથી યુક્ત અખાત્રીજનું મહત્વ વર્ણવતા સાંભળ્યા. તે ઋષિ કહી રહ્યા હતા કે, અખાત્રીજ બુધવાર સાથે જોડાય ત્યારે મહાન અને અસંખ્ય લાભ આપે છે. અખાત્રીજના દિવસે જ નર-નારાયણ, હયગ્રીવ અને પરશુરામના અવતાર પ્રગટ થયા હતા. આ દુર્લભ સંયોગના પ્રસંગે કરવામાં આવતા દાન, હવન, પૂજા વગેરે કાર્યોનું અક્ષય ફળ મળે છે. આ દિવસે દેવતાઓ અને પિતૃઓ માટે જે પણ દાન, હવન, પૂજા, તર્પણ કરવામાં આવે છે, તેનું પુણ્ય ક્યારેય ઓછું થતું નથી.
ઋષિના મુખેથી અખાત્રીજના વ્રતનું માહાત્મ્ય સાંભળીને, તે વૈશ્ય મનમાં વિચારવા લાગ્યો કે આ ખૂબ જ ઉત્તમ વ્રત છે, તેથી મારે પણ તેનો લાભ લેવો જોઈએ. આ વિચારીને, તે સજ્જન ગંગા નદીના કિનારે પહોંચ્યો. તેણે ગંગાના પવિત્ર જળથી પોતાના પિતૃઓનું તર્પણ કર્યું. તર્પણ કર્યા પછી, તે ઘરે આવ્યો અને પોતાની શક્તિ મુજબ સંપૂર્ણ ભક્તિભાવથી બ્રાહ્મણોને પાણીથી ભરેલા ઘડા, સાકર, મીઠું, જવ, ઘઉં, દહીં અને ચોખા, શેરડી અને દૂધમાંથી બનેલી વિવિધ પ્રકારની વસ્તુઓનું દાન કર્યું.
હે યુધિષ્ઠિર! તે વૈશ્ય તો દાની હતો પણ તેની પત્નીનું મન માયાના બંધનમાં ફસાઈ ગયું હતું. તેથી, તેણીએ પોતાના ઉદાર પતિને દાન અને અન્ય કાર્યો કરવાથી રોકવાનો શ્રેષ્ઠ પ્રયાસ કર્યો. પરંતુ તે સજ્જન ખૂબ જ ઉદાર અને દયાળુ સ્વભાવનો હોવાથી, તે સતત ધાર્મિક કાર્યો વગેરેમાં વ્યસ્ત રહેતો. તે વૈશ્ય જે પોતાનું જીવન ખુશીથી જીવી રહ્યો હતો, તેણે આખરે ભગવાનનું ધ્યાન કરતા કરતા મોક્ષ મેળવ્યો.
હે યુધિષ્ઠિર! આગામી જન્મમાં, તે મહોદય વૈશ્ય કુશાવતીપુરી નામના સ્થળે ક્ષત્રિયના રૂપમાં જન્મ્યો. તેણે આ જીવનમાં અક્ષય સુખ અને સંપત્તિ પ્રાપ્ત કરી. પોતાની સંપત્તિનો સારો ઉપયોગ કરીને, તેણે મહાન યજ્ઞો અને હવન કર્યા અને ઉત્તમ દક્ષિણા આપી. તેણે ગાયો, સોનું, અનાજ અને અન્ય વિવિધ વસ્તુઓના વિવિધ પ્રકારના દાન કર્યા. ગરીબો, ભિખારીઓ અને અંધજનોને શક્ય તેટલી મદદ કરી. આટલું બધું દાન કરવા છતાં, તેની સંપત્તિનો અંત ન આવ્યો.
આ જીવનમાં પણ, તેણે શ્રેષ્ઠ પ્રકારના ભોગ ભોગવ્યા અને ઉત્તમ જીવન જીવ્યું. આ તે સજ્જન દ્વારા પાછલા જન્મમાં કરવામાં આવેલા અખાત્રીજના વ્રતનો પ્રભાવ હતો. પાછલા જન્મમાં, તેણે ધન અને વૈભવનો મોહ છોડી દીધો હતો અને નિઃસ્વાર્થપણે દાન, હવન વગેરે કર્યા હતા, જેના પરિણામે તેને આ જીવનમાં અખૂટ સંપત્તિ મળી હતી.
હે યુધિષ્ઠિર! આમ, અખાત્રીજની કથા અને માહાત્મ્યનું વર્ણન પૂર્ણ થયું. હવે આ વ્રતના નિયમો સાંભળો! – ત્રીજના દિવસે સ્નાન કર્યા પછી ભગવાન શ્રી વાસુદેવની પૂજા કરવી જોઈએ અને દેવતાઓને તર્પણ વગેરે જેવી ધાર્મિક વિધિઓ કરવી જોઈએ. દિવસમાં ફક્ત એક જ વાર ભોજન લેવું જોઈએ. અખાત્રીજના દિવસે, જવનો હવન કરવામાં આવે છે. આ શુભ પ્રસંગે, પાણીથી ભરેલો ઘડો જેમાં સોનું, ષડ રસ અન્ન, જવ, ઘઉં, ચણા, સત્તુ અને દહીં અને ચોખાનું દાન કરવું જોઈએ. આ વ્રતમાં ઉનાળાની ઋતુમાં ઉત્પન્ન થતા મોસમી ફળો વગેરેનું દાન કરવું પણ ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે.
વૈશાખ ત્રીજ અને રોહિણી નક્ષત્રના સંયોગ પર, ભગવાન શિવની પૂજા કરવામાં આવે છે અને ઉદકુમ્ભદાન કરવામાં આવે છે. જે આ કરે છે તેને શિવલોક પ્રાપ્ત થાય છે. ઘટદાનનો મંત્ર નીચે મુજબ છે –
ઉદકુમ્ભદાન મંત્ર –
એષ ધર્મઘટો દત્તો બ્રહ્મવિષ્ણુશિવાત્મકઃ।
અસ્ય પ્રદાનાત્તૃપ્યન્તુ પિતરોઽપિ પિતામહાઃ॥
ગન્ધોદકતિલૈમિશ્રં સાન્નં કુમ્ભં સાક્ષિણામ્।
પિતૃભ્યઃ સમ્પ્રદાસ્યામિ અક્ષય્યમૂપતિષ્ઠતુ॥
આ મંત્રનો અર્થ એ થાય છે કે, “હું બ્રહ્મા, વિષ્ણુ અને શિવના રૂપમાં આ ધર્મઘટનું દાન કરી રહ્યો છું, મારા પિતૃઓ અને પિતામહ આ ઘટના દાનથી તૃપ્ત થાય. હું ગંધોધક, તલ, અન્ન અને દક્ષિણા સાથે ઘડાનું દાન કરી રહ્યો છું. આ દાન પિતૃઓ માટે અક્ષય થઈ જાય.”
હે નિષ્પાપ! અખાત્રીજના દિવસે, છત્રી, ચંપલ, ગાય, જમીન, સોનું અને કપડાં વગેરે જે પણ ભગવાનની પ્રિય વસ્તુનું દાન કરવામાં આવે છે, તે ભગવાન શ્રી કૃષ્ણને સમર્પિત થઈને શાશ્વત બની જાય છે. હે પ્રિય યુધિષ્ઠિર! મેં તમને અખાત્રીજનું સંપૂર્ણ મહત્વ અને નિયમો કહી દીધા છે, તમારી અને મારી વચ્ચે કંઈ ગુપ્ત રહ્યું નથી. આ તિથિએ કરવામાં આવેલા જપ, તપ, હવન, યજ્ઞ, દાન અને પુણ્યનો ક્યારેય નાશ થતો નથી તથા દેવતાઓ અને પિતૃઓના નિમિત્તે કરાયેલા પૂજન અને તર્પણ કરવાથી શાશ્વત ફળ મળે છે. એટલા માટે તેને અક્ષય તૃતીયા કહેવામાં આવે છે.
આ રીતે ભવિષ્ય પુરાણમાં વર્ણવેલ અખાત્રીજ વ્રતનું વિધાન પૂર્ણ થયું.
મિત્રો, અખાત્રીજના વ્રતનું વર્ણન વિષ્ણુધર્મોત્તર પુરાણમાં પણ જોવા મળે છે. વિષ્ણુધર્મોત્તર પુરાણ અનુસાર વૈશાખ શુક્લ ત્રીજના દિવસે ઉપવાસ કરવાથી અખૂટ પુણ્ય મળે છે. જ્યારે તે કૃતિકા નક્ષત્રથી યુક્ત હોય ત્યારે તેનો પ્રભાવ વધારે હોય છે અને કરેલા બધા શુભ કાર્યો શાશ્વત પરિણામો આપે છે.
પુરાણો અનુસાર, અખાત્રીજના વ્રત દરમિયાન, ભગવાનની પૂજા અક્ષત એટલે કે ચોખાથી કરવામાં આવે છે. જે વ્યક્તિ આ તિથિએ પવિત્ર જળથી સ્નાન કરી, ભગવાન વિષ્ણુને ચોખા અને સત્તુ અર્પણ કરે છે, અને સત્તુ અને ચોખાનો હવન કર્યા પછી બ્રાહ્મણોને સત્તુ અને રાંધેલું ભોજન અર્પણ કરે છે, તેને શાશ્વત પુણ્ય ફળ મળે છે.
જે વ્યક્તિ ઉપરોક્ત નિયમોનું પાલન કરીને એક પણ અખાત્રીજનો ઉપવાસ કરે છે, તેને બધી ત્રીજના ઉપવાસ કરવાનું ફળ મળે છે. આ રીતે વિષ્ણુધર્મોત્તર પુરાણમાં વર્ણવેલ અખાત્રીજ વ્રત પૂર્ણ થયું.
આ લેખને લાઈક અને શેર જરૂર કરજો જેથી વધુમાં વધુ લોકો સુધી આ કથા પહોંચી શકે.
#akshayatritiya #akshaytritiya #akshaytritiya2025 #akhatrij
